EPS – Lãi cơ bản trên cổ phiếu là gì? Cách sử dụng chuẩn nhất

11/24/2021 12 phút đọc

EPS là một chỉ số quan trọng trong định giá cổ phiếu. Hãy cùng nhau tìm hiểu cách tính toán và sử dụng chỉ số này trong đầu tư chứng khoán.

Khi đánh giá một mã chứng khoán, anh em thường kết hợp nhiều chỉ số để cho ra cái nhìn tổng quát về doanh nghiệp và Lãi cơ bản trên cổ phiếu hay EPS là một chỉ số quan trọng trong quá trình phân tích, đánh giá một mã chứng khoán bên cạnh các chỉ số khác như P/E, ROA, ROE…

Vậy chỉ số EPS là gì? Có mấy loại? Cách tính toán, và phương pháp sử dụng chỉ số này ra sao? Làm gì khi chỉ số EPS bị bóp méo trên thị trường? Tất cả các câu hỏi này sẽ được giải đáp ngay sau đây.

1. Lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS) là gì?

Lãi cơ bản trên cổ phiếu – EPS hay còn gọi là thu nhập trên mỗi cổ phiếu, là phần lợi nhuận sau thuế trên mỗi cổ phiếu thường của cổ đông, sau khi đã trừ đi cổ tức ưu đãi. Chỉ số EPS được các nhà phân tích sử dụng như một chỉ báo về khả năng sinh lợi của doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán.

Xem thêm: Chứng khoán là gì? Hai sàn chứng khoán nổi tiếng nhất Việt Nam

lãi cơ bản trên cổ phiếu

Vai trò của EPS đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư

Đối với doanh nghiệp, lãi cơ bản trên cổ phiếu mô tả thu thập trên mỗi cổ phần mà công ty tạo ra. Thể hiện lượng vốn cần thiết để một công ty tạo ra thu nhập ròng. Nếu các yếu tố khác cân bằng, hai công ty có thể có cùng tỉ lệ EPS nhưng công ty nào có ít cổ phần hơn tức là công ty đó sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Nếu một công ty có thu nhập trên mỗi cổ phiếu cao, điều đó có nghĩa là công ty có nhiều tiền hơn để tái đầu tư hoặc phân phối cho các cổ đông dưới hình thức thanh toán cổ tức.

Đối với nhà đầu tư, thu nhập trên mỗi cổ phần là một trong những biến số quan trọng nhất trong việc xác định giá cổ phiếu. Nó cũng là một thành phần chính được sử dụng để tính tỉ lệ giá theo thu nhập (P/E). Khi EPS dương, tức công ty đang có lãi, khả năng trả cổ tức cao và giá cổ phiếu cũng có xu hướng tăng cao. Ngược lại, khi EPS mang trị số âm, tức là công ty đang làm ăn thua lỗ trong kỳ đó.

Mặc dù EPS được sử dụng rộng rãi như một cách để theo dõi hiệu suất của các công ty. Tuy nhiên, khi công ty không chia cổ tức mà giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư khiến cho chỉ số EPS và giá cổ phiếu có thể khó xác định. Hoặc công ty đó có thể lợi dụng kỹ thuật tính toán để đưa ra trị số EPS hấp dẫn để thu hút anh em đầu tư vào.

Ví dụ: Công ty có thể mua lại cổ phiếu của chính nó, lúc này sẽ làm giảm số lượng cổ phiếu đang lưu hành nhưng không thực sự tăng thu nhập ròng.  Điều này có thể làm chỉ số lãi cơ bản trên cổ phiếu – EPS tăng lên.

Chính vì vậy để không bị dắt mũi trên thị trường, anh em cần phải nắm được các cách tính chỉ số EPS và các loại EPS trong nội dung tiếp theo sau đây.

2. Công thức tính lãi cơ bản trên cổ phiếu

Để tính chỉ số EPS cơ bản của một doanh nghiệp, anh em sẽ cần đến bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh để có được các số liệu cần thiết:

  • Khối lượng cổ phiếu bình quân đang lưu hành.
  • Chi trả cổ tức ưu đãi (nếu có).
  • Lợi nhuận sau thuế.

Công thức tính EPS cơ bản như sau:

Lưu ý:

Anh em hãy tham khảo ví dụ dưới đây để tránh nhầm lẫn khi tính toán khối lượng cổ phiếu bình quân đang lưu hành.

Khối lượng cổ phiếu được tính bình quân gia quyền theo thời gian cổ phiếu lưu hành trong kỳ:

lãi cơ bản trên cổ phiếu

Ví dụ cách tính khối lượng cổ phiếu bình quân

Trong bàn trên, anh em sẽ thấy KLCP bình quân cuối kỳ là 1.257.500 nhỏ hơn đáng kể với KLCP thực tế đang lưu hành là 1.530.000. Lý do mà anh em nên tính theo cách này là vi lợi nhuận sau thuế là số lũy kế của 4 quý gần nhất. Chính vì vậy, để phản ánh chính xác lợi nhuận sinh ra trên mỗi cổ phần thì những thay đổi làm tăng/giảm khối lượng cổ phiếu chưa đủ 1 năm phải được điều chỉnh.

Ví dụ về cách tính chỉ số EPS

Mình sẽ sử dụng đại diện 2 mã sau:  cổ phiếu của CTCP Sữa Việt Nam (VNM) và CTCP Tập đoàn Thép Hòa Phát (HPG).

Cổ phiếu Lợi nhuận sau thuế (1) Cổ tức ưu đãi (2) KLCP bình quân (3) EPS cơ bản [(1-2)/3]
VNM 10.295 785 1.741 5463.4
HPG 8.015 0 2.124 3773.5

Với mã VNM, lợi nhuận sau thuế gần nhất đạt 10,295 tỷ đồng và khối lượng cổ phiếu bình quân đang lưu hành là 1.741 tỷ cổ phiếu.

Trong kỳ, VNM sử dụng 785 tỷ đồng trả cổ tức ưu đãi.

Xem thêm: Cổ tức là gì? Top đầu yếu tố quan trọng khi quyết định đầu tư

Vậy chỉ số EPS của VNM sẽ là: EPS (VNM) = (10,295 – 785) tỷ đồng/ 1.741 tỷ cổ phiếu = 5,463.4 (đồng/ cổ phiếu).

Tương tự với cổ phiếu HPG: EPS (HPG) = 8,015 tỷ đồng/ 2.124 tỷ cổ phiếu = 3,773.5 (đồng/ cổ phiếu).

Hoặc anh em có thể lấy nhanh chỉ số EPS tại đây

lãi cơ bản trên cỏ phiếu

Bảng tổng hợp thông tin doanh nghiệp bao gồm EPS

Việc tính toán chỉ số EPS khá đơn giản, tuy nhiên điều quan trọng ở đây là anh em cần nắm được ý nghĩa cũng như cách sử dụng chỉ số EPS.

3. Cách sử dụng chỉ số EPS?

Lãi cơ bản trên cổ phiếu là một chỉ số quan trọng trong hoạt động định giá cổ phiếu và cấu thành nên chỉ số định giá P/E, cùng với các chỉ số ROA, ROE,… sẽ hình thành nên bộ khung đánh giá cổ phiếu. Ngoài ra, đây cũng là tiêu chí để đánh giá chất lượng tăng trưởng của doanh nghiệp qua các thời kỳ. Chình vì vậy anh em cần nắm rõ cách sử dụng chỉ số này trong việc định giá cổ phiếu mà anh em quan tâm.

Xem thêm: Chỉ số ROA là gì? Chỉ số ROA như thế nào là tốt

3.1. Xác định chỉ số P/E trong hoạt động định giá

Như đã đề cập, EPS là thành phần chính tạo nên chỉ số định giá P/E, “E” trong P/E được hiểu là EPS. Bằng cách chia giá một cổ phần của công ty cho EPS, thì anh em có thể thấy được giá trị của một cổ phiếu qua các kỳ, từ đó biết được thị trường sẵn sàng trả cho cổ phiếu ấy mức giá là bao nhiêu.

Ví dụ: Cổ phiếu HPG đang giao dịch với mức giá tham chiếu 48.000 đồng với EPS lũy kế là 7.080 (đồng/ cổ phiếu).

Do đó, tỷ lệ P/E đối với cổ phiếu HPG là: 48.000 (đồng)/ 7.080 (đồng/cổ phiếu) = 6.78

Hoặc anh em có thể ngay tỉ lệ P/E tại đây

Lãi cơ bản trên cổ phiếu

Thông tin doanh nghiệp và chỉ số P/E

Chỉ số này có nghĩa là, để có được 1 đồng lợi nhuận từ cổ phiếu thì anh em đang phải trả cho nó 6.78 đồng. Từ đây, anh em có thể so sánh chỉ số P/E qua các thời kỳ hoặc so sánh với P/E của các doanh nghiệp khác trong ngành để đánh giá một cách tương đối cổ phiếu đang đắt hay rẻ.

3.1. Sử dụng EPS để đánh giá chất lượng tăng trưởng

Để đánh giá được điều này, trước hết anh em cần xác định được tỷ lệ tăng trưởng thu nhập trên cổ phiếu.

EPS Growth Rate % = (EPS1 – EPS0)/EPS0

Tỷ lệ tăng trưởng thu nhập trên cổ phiếu được sử dụng trong đánh giá thị giá của doanh nghiệp, tỷ lệ này cao thì doanh nghiệp cũng được đánh giá cao và ngược lại. Tùy vào xu hướng của tỷ lệ tăng trưởng thu nhập trên cổ phiếu mà mức tăng trưởng được đánh giá là bền vững, không ổn định, phi mã hay tuột dốc. Những doanh nghiệp có mức tăng trưởng thu nhập trên cổ phiếu ổn định ở mức cao luôn được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm.

Ví dụ: Mã cổ phiếu của CTD qua các năm, dưới đây là biểu đồ so sánh giữa EPStỷ lệ tăng trưởng EPS của CTD qua các thời kỳ

Lãi cơ bản trên cổ phiếu

Tỉ lệ tăng trưởng EPS qua các năm

Anh em sẽ dễ dàng thấy tỷ lệ tăng trưởng EPS của CTD trong giai đoạn 2014 – 2016 là rất cao, trên mức 27%. Trong giai đoạn này giá cổ phiếu CTD có sự tăng trưởng mạnh mẽ do được các nhà đầu tư đánh giá cao.

Nhưng, bắt đầu từ năm 2017, EPS đã chững lại và có dấu hiệu suy giảm mặc dù không rõ rệt nhưng anh em có thể thấy rõ qua tỷ lệ tăng trưởng EPS đang đi xuống. Và cũng chính trong giai đoạn này, thị trường bất động sản Việt Nam bão hòa dẫn đến CTD đã gặp khó trong việc tăng trưởng kết quả kinh doanh. Đồng thời giá cổ phiếu trên thị trường cũng phản ánh rõ sự sụt giảm này.

4. EPS cơ bản và EPS pha loãng

Chỉ số EPS gồm 2 loại là: EPS cơ bản và EPS pha loãng. EPS cơ bản là khái niệm mà mình đã giới thiệu và cách tính cũng như cách sử dụng đã được trình bày ở trên. Trong phần này chúng ta sẽ nghiên cứu đến EPS pha loãng

EPS pha loãng (Dilluted EPS) là chỉ số bổ sung nhằm điều chỉnh rủi ro pha loãng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu do doanh nghiệp phát hành trái phiếu chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi, quyền mua cổ phiếu, ESOP… Chỉ số này có độ chính xác cao hơn EPS cơ bản, do nó đã phản ánh các sự kiện có thể làm thay đổi khối lượng cổ phiếu trong tương lai.

Anh em có thể dễ dàng lấy được thông tin chỉ số EPS và EPS pha loãng tại đây

Hoặc có thể lấy trong phần thuyết minh của báo cáo kết quả kinh doanh. Ví dụ BCTC của HPG vào năm 2020

lãi cơ bản trên cổ phiếu

Trích BCTC của HPG năm 2020

5. Điều chỉnh EPS khi bị bóp méo

Do tính phổ biến của chỉ số này, nhiều doanh nghiệp đã lợi dụng các thủ thuật tài chính nhằm thổi phồng lợi nhuận và tác động đến các chỉ số định giá trong đó bao gồm cả chỉ số EPS. Mình sẽ dẫn ra 2 trường hợp điển hình, giúp cho anh em nhận biết và có điều chỉnh phù hợp:

5.1. EPS không bao gồm các khoản mục bất thường

Anh em hãy lấy ví dụ một công ty A đang sở hữu 10% cổ phần tại công ty B. Hiện tại, giá cổ phiếu công ty B này tăng lên 200% so với thời điểm công ty mua vào. Lãnh đạo công ty quyết định bán toàn bộ lượng cổ phiếu. Giao dịch này đem về một khoản thu nhập lớn cho doanh nghiệp.

Nhưng, khoản thu nhập này được xem là bất thường, không có gì đảm bảo trong tương lai công ty sẽ lại có một khoản thu nhập như vậy. Chính vì vậy, anh em nên thận trọng, loại bỏ các khoản thu nhập bất thường khi tính toán chỉ số EPS.

Khi đó EPS được điều chỉnh lại theo công thức sau:

5.2. EPS chỉ bao gồm thu nhập từ hoạt động kinh doanh cốt lõi còn tiếp diễn

Giả sử, hiện tại anh em đang sở hữu cổ phiếu một doanh nghiệp bán lẻ với chuỗi cửa hàng 1.500 điểm bán với EPS là 6.000 đồng.

Tuy nhiên, nhằm tiết giảm chi phí, lãnh đạo công ty quyết định đóng cửa 400 cửa hàng đang hoạt động không hiệu quả, đồng thời bán lại toàn bộ mặt bằng cho một đối tác khác. Quyết định đóng cửa 400 cửa hàng đã mang về cho doanh nghiệp khoản lợi nhuận đáng kể trong kỳ. Về mặt lý thuyết, EPS sẽ tăng từ 6.000 đồng ở kỳ trước lên 7.000 đồng.

Tuy nhiên có 2 điểm mà anh em phải hết sức lưu ý:

  • Đây là khoản thu nhập bất thường không đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi.
  • Công ty đó sẽ chỉ hoạt động với 1.100 điểm bán trong các kỳ tới thay vì 1.500 điểm bán như trước đây.

Do đó, việc tính toán EPS cần điều chỉnh lại theo công thức sau:

6. Kết luận

Trong hoạt động định giá cổ phiếu của doanh nghiệp, anh em sẽ thường xuyên bắt gặp các chỉ số quan trọng trong việc đánh giá. Trong đó, chỉ số lãi cơ bản trên cổ phiếu – EPS là một trong những chỉ số quan trọng đó mà anh em cần phải nắm bắt.

Hiện nay các chỉ số này đã có thể dễ dàng nhận được và cập nhật thông qua các trang tin tài chính, nhưng anh em cũng cần phải nắm rõ ý nghĩa, vai trò, cách tích toán của chỉ số để kiểm tra cũng như vận dụng linh hoạt trong các trường hợp bị điều chỉnh hoặc có các hoạt động bất thường như mình đã nêu.

Chúc anh em đầu tư vào thị trường thành công và gặt hái được nhiều điều tốt đẹp!

Risk Disclaimer: Bài viết thể hiện quan điểm và góc nhìn của cá nhân tác giả, chỉ có giá trị tham khảo về mặt thông tin, kiến thức và không có giá trị pháp lý về khuyến nghị đầu tư hay thay thế cho việc tư vấn tài chính nào tương đương. Bài viết không đảm bảo bất kỳ khoản lợi nhuận nào hay giảm thiểu rủi ro đầu tư nào cho chính độc giả. VnRebates không chịu trách nhiệm hay liên quan đến khoản đầu tư của độc giả khi sử dụng thông tin từ bài viết này. Bản quyền thuộc về đóng góp của tác giả.

Bài viết cùng chuyên mục

» Xem tất cả

Bài viết đọc nhiều