Những điều cần biết về lưu ký chứng khoán cho nhà đầu tư mới

12/14/2021 11 phút đọc

Đối với các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, lưu ký chứng khoán là điều vô cùng quan trọng để chúng ta có thể tham gia giao dịch các loại cổ phiếu một cách thuận tiện và dễ dàng, cũng như đảm bảo các quyền lợi và lợi ích liên quan đến số cổ phần mà mình sở hữu.

Thời gian gần đây, thị trường chứng khoán Việt Nam đang trở nên sôi động hơn bao giờ hết với sự tham gia của những “nhà đầu tư F0”.

Theo thống kê của Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam (VSD), từ đầu năm 2021 đến nay, có hàng trăm nghìn tài khoản lưu ký chứng khoán mới được mở mỗi tháng.

Thế nhưng, chúng ta không thể không nói đến thực tế là một phần không nhỏ trong số các nhà đầu tư mới này không có nhiều kiến thức về thị trường chứng khoán. Họ sở hữu tài khoản lưu ký chứng khoán nhưng lại không thật sự hiểu tài khoản lưu ký là gì, cũng như không biết ý nghĩa và các vấn đề liên quan tới tài khoản lưu ký của mình.

Trong bài viết dưới đây, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về lưu ký chứng khoán, để giúp các nhà đầu tư mới, cũng như các nhà đầu tư chưa thực sự hiểu rõ về vấn đề này có được cái nhìn rõ ràng hơn, đồng thời hiểu sâu sắc hơn về hoạt động đầu tư của chính bản thân mình.

1. Lưu ký chứng khoán là gì?

1.1. Định nghĩa lưu ký chứng khoán

trung tâm lưu ký chứng khoán VN

Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam (Ảnh: internet)

Khoản 34 điều 4 Luật chứng khoán 2019 quy định:

“Lưu ký chứng khoán là việc nhận ký gửi, bảo quản, chuyển giao chứng khoán cho khách hàng, giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến chứng khoán lưu ký”.

Như vậy, lưu ký chứng khoán có thể được hiểu là hoạt động ký gửi, bảo quản và ghi nhận, chuyển giao quyền sở hữu chứng khoán của khách hàng trên tài khoản lưu ký chứng khoán, do Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam quản lý, nhằm đảm bảo các quyền và lợi ích liên quan đến chứng khoán của người sở hữu.

Hay nói cách khác, lưu ký chứng khoán là một trong những điều kiện bắt buộc để có thể thực hiện các hoạt động giao dịch, mua bán chứng khoán trên thị trường, và các nhà giao dịch cần ký hợp đồng mở tài khoản tại các thành viên lưu ký để được quyền thực hiện việc mua bán này.

1.2. Hiểu về lưu ký chứng khoán

Để anh em có thể hiểu rõ về lưu ký chứng khoán, chúng ta sẽ thảo luận dưới góc độ bản chất ban đầu của cổ phiếu và cổ phần.

Cụ thể, khi anh em sở hữu cổ phiếu cũng như cổ phần của một công ty, công ty đó sẽ phát hành sổ cổ đông, hoặc giấy chứng nhận sở hữu cổ phần để giao cho anh em. Các loại giấy tờ này sẽ là căn cứ pháp lý để chứng minh một nhà đầu tư có sở hữu cổ phần của một công ty.

Các loại giấy chứng nhận cổ phần như trên còn được gọi là chứng khoán giấy, thông thường anh em có thể sở hữu khi là cổ đông sáng lập, hoặc đăng ký mua cổ phần trực tiếp từ hội đồng quản trị công ty khi phát hành lần đầu.

Sau này, nếu anh em muốn bán cổ phần của mình cho người khác hoặc bán ra ngoài thị trường, anh em cần thực hiện lưu ký chứng khoán với các thành viên lưu ký, sau đó số cổ phiếu mà anh em sở hữu mới có thể được phép giao dịch trên thị trường.

Hay hiểu một cách đơn giản hơn, lưu ký chứng khoán là anh em sẽ “gửi” số chứng khoán mình sở hữu ở các thành viên lưu ký. Khi anh em muốn bán thì sẽ yêu cầu bán, các thành viên lưu ký sẽ giúp anh em tìm người cần mua để thực hiện giao dịch, sau đó sự thay đổi về cổ phiếu và cổ phần của anh em sẽ được gửi về trung tâm lưu ký để ghi nhận lại.

Ngược lại, nếu anh em không lưu ký chứng khoán thì anh em sẽ phải tự mình tìm người muốn mua, và thực hiện giao dịch trực tiếp, sau đó đăng ký lại với trung tâm lưu ký để ghi nhận sự thay đổi… Tất nhiên đó chỉ là ví dụ, còn trên thực tế việc giao dịch như vậy là không phù hợp về mặt pháp lý.

Tóm lại, anh em cần lưu ký chứng khoán thì mới có thể thực hiện các giao dịch với số cổ phiếu mình nắm giữ, cũng như xác nhận được các thay đổi liên quan đến cổ phần của mình để đảm bảo quyền lợi như cổ tức, cổ phiếu thưởng…

Xem thêm: Chứng khoán – Con đường khác cho forex trader: Bí mật ẩn sau thị giá cổ phiếu là gì?

2. Các quy định pháp lý về lưu ký chứng khoán

2.1. Hệ thống lưu ký chứng khoán

Chúng ta đã vừa nhắc tới các khái niệm như thành viên lưu ký chứng khoán, trung tâm lưu ký chứng khoán. Đây là các thành viên trong hệ thống lưu ký chứng khoán, có vai trò và nhiệm vụ riêng, cụ thể như sau:

  • Thành viên lưu ký là các công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại (hoạt động tại Việt Nam) được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép hoạt động lưu ký, và được Trung tâm Lưu ký chứng khoán chấp thuận trở thành thành viên lưu ký.
  • Trung tâm lưu ký chứng khoán là cơ quan Nhà nước, quản lý hoạt động lưu ký của các thành viên lưu ký chứng khoán, cũng như kiểm soát hoạt động lưu ký của tất cả các nhà đầu tư.
  • Việc lưu ký chứng khoán của các nhà đầu tư chỉ được thực hiện tại các thành viên lưu ký, và các thành viên lưu ký sẽ làm việc lại với Trung tâm lưu ký chứng khoán theo các nguyên tắc nhất định.

công ty chứng khoán

Một số công ty chứng khoán tại Việt Nam

2.2. Nguyên tắc lưu ký chứng khoán

Theo quy định của khoản 1, điều 25, thông tư 05/2015/TT-BTC, việc lưu ký chứng khoán cần thực hiện theo các nguyên tắc sau:

  • Việc lưu ký chứng khoán của khách hàng tại VSD được thực hiện theo nguyên tắc: khách hàng lưu ký chứng khoán tại thành viên lưu ký và thành viên lưu ký tái lưu ký chứng khoán của khách hàng tại VSD.
  • Thành viên lưu ký nhận lưu ký các chứng khoán của khách hàng với tư cách là người được khách hàng ủy quyền thực hiện các nghiệp vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán. Để lưu ký chứng khoán, khách hàng phải ký hợp đồng mở tài khoản lưu ký chứng khoán với thành viên lưu ký.
  • VSD nhận tái lưu ký chứng khoán từ các thành viên lưu ký, tổ chức mở tài khoản trực tiếp. Để tái lưu ký chứng khoán, thành viên lưu ký, tổ chức mở tài khoản trực tiếp phải mở tài khoản lưu ký chứng khoán đứng tên thành viên lưu ký, tổ chức mở tài khoản trực tiếp tại VSD.

Tóm lại, các nhà đầu tư cần mở hợp đồng và thực hiện lưu ký thông qua các thành viên lưu ký, và thành viên lưu ký sẽ tự động tái lưu ký với VSD chứ các nhà đầu tư không thể lưu ký trực tiếp với VSD.

Xem thêm: So sánh chi phí giao dịch của các công ty chứng khoán lớn nhất Việt Nam

3. Cách thực hiện lưu ký chứng khoán

3.1. Lưu ký chứng khoán đối với nhà đầu tư sở hữu chứng khoán giấy

Như những thông tin mà chúng ta vừa thảo luận, những nhà đầu tư sở hữu chứng khoán giấy bắt buộc phải thực hiện lưu ký chứng khoán thì mới có thể thực hiện giao dịch số cổ phiếu mà mình sở hữu.

Anh em có thể sở hữu chứng khoán giấy trong các trường hợp là cổ đông sáng lập, đăng ký mua cổ phần của công ty trong lần đầu phát hành, được cho, tặng, thừa kế…

lưu ký chứng khoán giấy

Chứng khoán giấy (Ảnh: internet)

Trong trường hợp này, việc lưu ký chứng khoán cần được thực hiện tại các thành viên lưu ký, tức là các công ty chứng khoán được cấp phép, theo các bước sau đây:

Chuẩn bị hồ sơ lưu ký

Tùy thuộc vào từng thành viên lưu ký mà thủ tục có thể khác nhau, tuy nhiên một bộ hồ sơ lưu ký mà nhà đầu tư cần chuẩn bị thường bao gồm:

  • Sổ cổ đông hoặc Giấy chứng nhận sở hữu cổ phần (chứng khoán giấy)
  • CMND/CCCD/Hộ chiếu nếu là nhà đầu tư cá nhân, hoặc Giấy đăng ký kinh doanh nếu là khách hàng tổ chức
  • Phiếu gửi chứng khoán theo mẫu của thành viên lưu ký

Các bước lưu ký chứng khoán

  • Bước 1: Mở tài khoản giao dịch chứng khoán nếu chưa có tài khoản (tài khoản giao dịch online trên hệ thống của công ty chứng khoán)
  • Bước 2: Điền thông tin vào phiếu gửi chứng khoán, sau đó đưa phiếu gửi này cùng chứng khoán giấy cho nhân viên dịch vụ của công ty chứng khoán.
  • Bước 3: Nhân viên dịch vụ sẽ kiểm tra, đối chiếu thông tin với Trung tâm lưu ký Việt Nam và hoàn thiện hồ sơ, sau đó gửi lên VSD.
  • Bước 4: Sau khi nhận được chứng từ ghi có hiệu lực từ VSD, công ty chứng khoán sẽ hạch toán và ghi sự thay đổi số chứng khoán mà anh em vừa lưu ký vào hệ thống.

Sau khi lưu ký hoàn thành, nhà đầu tư có thể thấy sự thay đổi (tăng lên) về số cổ phiếu của mình trong tài khoản giao dịch, và loại chứng khoán sẽ phụ thuộc vào chứng khoán ban đầu mà nhà đầu tư sở hữu, có thể là tự do chuyển nhượng, hạn chế chuyển nhượng hoặc chờ giao dịch.

3.2. Lưu ký đối với nhà đầu từ lần đầu tham gia thị trường

Với đa số chúng ta, những nhà đầu tư lần đầu tham gia thị trường và chưa sở hữu bất cứ chứng khoán nào, thì việc lưu ký được thực hiện ra sao?

Câu trả lời trên thực tế là anh em không cần thực hiện việc lưu ký.

Các nhà đầu tư mới không sở hữu cổ phần dưới dạng cổ phiếu giấy, thì đều tham gia thị trường chứng khoán theo hình thức mở tài khoản giao dịch online tại các sàn giao dịch chứng khoán.

Có thể hiểu đơn giản rằng việc ký hợp đồng mở tài khoản online như vậy đã được kết hợp với tài khoản lưu ký, do đó anh em không cần lưu ký mà chỉ cần thực hiện các giao dịch trên nền tảng online của sàn.

lưu ký chứng khoán

Tài khoản giao dịch online của anh em đã tích hợp sẵn số lưu ký

Các giao dịch được khớp lệnh trên bảng giá web thông thường sẽ tự động về tài khoản của anh em sau 2 ngày làm việc, và cũng đã được lưu ký tại VSD rồi nên các nhà đầu tư hoàn toàn yên tâm về quyền và lợi ích của mình đối với số chứng khoán được giao dịch online.

Xem thêm: Chứng khoán quốc tế – miền đất hứa mới cho nhà đầu tư Việt?

4. Kết luận

Vì lý do không cần lưu ký khi giao dịch online, nên có rất nhiều nhà đầu tư không để ý tới vấn đề lưu ký chứng khoán và cũng không hiểu về nó.

Mặc dù thực tế điều đó không quá quan trọng, tuy nhiên các nhà đầu tư cũng nên nắm bắt được các kiến thức cơ bản này, để biết điều gì xảy ra với số chứng khoán của mình sau khi giao dịch, cũng như biết được quyền và lợi ích của mình được đảm bảo như thế nào.

Thực tế ở thời điểm hiện tại, khi mà thị trường chứng khoán Việt Nam đang bùng nổ, thì có rất nhiều nhà đầu tư tham gia vào thị trường theo hiệu ứng đám đông mà không thực sự hiểu biết về thị trường chứng khoán.

Đó là một điều tương đối nguy hiểm, nhưng mình rất vui vì những anh em đang đọc bài viết này là những người đã và đang tìm hiểu về thị trường. Ngoài vấn đề lưu ký chứng khoán, anh em hãy tìm hiểu thêm thật nhiều thông tin nữa trước khi tham gia vào thị trường cùng VnRebates nhé.

Risk Disclaimer: Bài viết thể hiện quan điểm và góc nhìn của cá nhân tác giả, chỉ có giá trị tham khảo về mặt thông tin, kiến thức và không có giá trị pháp lý về khuyến nghị đầu tư hay thay thế cho việc tư vấn tài chính nào tương đương. Bài viết không đảm bảo bất kỳ khoản lợi nhuận nào hay giảm thiểu rủi ro đầu tư nào cho chính độc giả. VnRebates không chịu trách nhiệm hay liên quan đến khoản đầu tư của độc giả khi sử dụng thông tin từ bài viết này. Bản quyền thuộc về đóng góp của tác giả.

Bài viết cùng chuyên mục

» Xem tất cả

Bài viết đọc nhiều