Hướng dẫn cách chơi chứng khoán phái sinh với cơ hội sinh lời hấp dẫn

Là thị trường mới mẻ, tiềm năng và không kém phần hấp dẫn, chứng khoán phái sinh đang thu hút ngày càng nhiều nhà đầu tư và việc tích lũy những kinh nghiệm chơi chứng khoán phái sinh là vô cùng quan trọng đối với mọi nhà đâu tư.

Là một thị trường mới mẻ và đầy tiềm năng, chứng khoán phái sinh đã ghi nhận bước phát triển vượt bậc và ngày càng thu hút nhiều nhà đầu tư tham gia bất chấp ảnh hưởng nặng nề từ khủng hoảng kinh tế đến thị trường chứng khoán cơ sở.

Sự xuất hiện của chứng khoán phái sinh trên thị trường tài chính tạo cho nhà đầu tư một công cụ đầu tư phòng ngừa rủi ro hiệu quả khi chứng khoán đi xuống, trong đó nhà đầu tư có thể giao dịch mua/bán ngay trong ngày mà không cần đợi chứng khoán/tiền về, đòn bẩy cao mà không phải chịu chi phí lãi vay.

Đối với các nhà đầu tư mới, việc tích lũy những kinh nghiệm chơi chứng khoán phái sinh là vô cùng quan trọng. Hãy cùng Vnrebates điểm qua một số kinh nghiệm giúp cho các nhà đầu tư có thể hạn chế rủi ro vừa bảo toàn được túi tiền của mình mà còn có cơ hội thu được lợi nhuận hấp dẫn.

Hướng dẫn cách chơi chứng khoán phái sinh

1. Chứng khoán phái sinh là gì?

1.1 Khái niệm chứng khoán phái sinh

Chứng khoán phái sinh (Derivative securities) thường được gọi là “các công cụ phái sinh” là thành phần quan trọng trong hệ thống tài chính.

Chứng khoán phái sinh (CKPS) là công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở với các mục tiêu khác nhau như phòng ngừa rủi ro khi chứng khoán đi xuống, bảo vệ lợi nhuận và tạo ra lợi nhuận.

Giao dịch chứng khoán phái sinh chính là giao dịch các hợp đồng tài chính trong đó giá trị thực hiện của hợp đồng và thời điểm thực hiện được xác định sẵn khi Hai Bên bước vào hợp đồng. Hợp đồng này quy định rõ mức giá mua và giá bán tại một thời điểm được xác định trong tương lai, quan đó nhà đầu tư sẽ dựa vào sự chênh lệch giữa giá mua và giá bán làm thước đo lợi nhuận của mình.

Tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh được chia làm 2 dạng chính bao gồm: CKPS phi tài chính như thực phẩm, kim loại, năng lượng, thời tiết, v.v hoặc CKPS tài chính như cổ phiếu, chỉ số, trái phiếu, tỷ giá hối đoái, lãi suất, v.v.

1.2 Đặc điểm của chứng khoán phái sinh

  • Đặc điểm nổi bật đầu tiên chính là mối quan hệ giữa tài sản cơ sở và chứng khoán phái sinh. Mỗi chứng khoán phái sinh được thành lập trên tối thiểu một tài sản cơ sở và có giá trị gắn liền với giá trị của phần tài sản đó. Do đó, việc định giá các công cụ phái sinh này rất khác so với các công cụ tài chính khác.
  • Ở thị trường chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư sẽ không sở hữu các tài sản thực mà được quy đổi giá trị tải sản bằng những hợp đồng tương lai được thành lập giữa người mua và người bán.
  • Chứng khoán phái sinh có lợi thế T0 nên nhà đầu tư có thể dễ dàng đóng vị thế, không phải chờ chứng khoán về sau T+2 ngày như chứng khoán cơ sở.
  • Nhà đầu tư có thể sinh lời ngay cả khi thị trường xuống bằng việc thực hiện bán trước rồi mua lại sau, trong khi đó thị trường cơ sở nhà đầu tư chỉ có thể sinh lời khi giá tăng.
  • Trong giao dịch phái sinh, nhà đầu tư chỉ ký quỹ một phần nên nếu trong phiên giá biến động ngược chiều với kỳ vọng thì nhà đầu tư cần phải bổ sung tiền ngay để tránh bị đóng bớt hợp đồng đang nắm giữ để đưa tài khoản về mức an toàn.
  • Các sản phẩm phái sinh đặc biệt quan trọng trong vai trò bảo hiểm (Hedging) cho những nhà đầu tư lớn (cổ đông lớn hoặc các quỹ đầu tư). 
  • Chứng khoán phái sinh ban đầu yêu cầu vốn đầu tư không cao, thậm chí thấp hơn nhiều so với việc đầu tư chứng khoán cơ sở. Tuy nhiên, song song với tiềm năng về lợi nhuận và vốn đầu tư thì nguy cơ tiềm ẩn cũng không thấp vì những dự báo của nhà đầu tư có thể chênh lệch so với thực tế.

1.3 Tác dụng của chứng khoán phái sinh

  • Giao dịch chứng khoán phái sinh giúp nhà đầu tư phòng hộ rủi ro (Hedging) khi có nhu cầu giao dịch thực sự tài sản cơ sở và bảo vệ danh mục đầu tư liên quan đến biến động giá của tài sản.
  • Tận dụng lợi thế đòn bẩy tài chính trong giao dịch ngắn hạn: Đầu cơ (do có đòn bẩy lớn, không bị hạn chế T+)
  • Thu lợi nhuận từ chênh lệch giá

So sánh chứng khoán cơ sở và chứng khoán phái sinh

2. Phân loại chứng khoán phái sinh

  • Hợp đồng kỳ hạn (Forward contract)
  • Hợp đồng tương lai (Futures contract)
  • Hợp đồng quyền chọn (Option contract)
  • Hợp đồng hoán đổi (Swap contract)
  • Hợp đồng chênh lệch (CFDs)
Chứng khoán phái sinh Hợp đồng kỳ hạn (Forward contract) Hợp đồng tương lai (Futures contract) Hợp đồng quyền chọn (Option contract) Hợp đồng hoán đổi (Swap contract)  

Hợp đồng chênh lệch (CFD)

 

Khái niệm – Là một thoả thuận trong đó một người mua và một người bán chấp thuận thực hiện một giao dịch hàng hoá với khối lượng xác định, tại một thời điểm xác định trong tương lai với một mức giá được ấn định vào ngày hôm nay. – Giống HĐKH nhưng tất cả các tiêu chí (trừ giá) đều được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch trên thị trường tập trung.

– Là sản phẩm chứng khoán phái sinh đầu tiên được niêm yết và giao dịch trên thị trường Việt Nam.

– HĐTL bao gồm: HĐTL chỉ số cổ phiếu (VN30 và HNX30) cùng HĐTL trái phiếu chính phủ.

– Là dạng hợp đồng mà người nắm giữ hợp đồng  sẽ có quyền mua hoặc bán tài sản cơ sở tại một thời điểm trong tương lai với mức giá đã được xác định từ trước.

– Bên bán hợp đồng phải có nghĩa vụ thực hiện giao dịch nếu như người nắm giữ hợp đồng yêu cầu.

– Là dạng hợp đồng ghi lại một thỏa thuận giữa hai bên (đối tác) về việc hoán đổi quyền sở hữu dòng tiền của cả hai cho nhau.

– Hợp đồng sẽ quy định rõ thời điểm hoán đổi dòng tiền và phương pháp tính toán cụ thể.

– Được gọi là giao dịch ký quỹ

– Là một dạng hợp đồng phái sinh dựa trên thỏa thuận giữa bên mua và bên bán về giá trị tài sản tại một thời điểm trong tương lai.

– CFD giúp các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận dựa vào biến động giá của tài sản.

Ưu điểm – HĐKH không yêu cầu chuẩn hóa nên rất linh   hoạt về thời hạn thực hiện hợp đồng, quy mô hợp đồng cũng như thời gian giao dịch, v.v.

– Cố định được khoản thu nhập hoặc chi trả của nhà  đầu tư theo mức giá đã được xác định trước.

– Tính thanh khoản cao

– Phòng ngừa rủi ro tốt

– Giao dịch dễ dàng, thuận tiện

– Có thể kiếm lời ngay cả khi thị trường đi xuống

– Giao dịch mua/bán diễn ra liên tục

– Phù hợp với nhà đầu tư có nhiều thời gian để cân nhắc về quyết định của mình.

– Tỷ lệ lợi tức trên vốn đầu tư là rất cao nếu giá trị của tài sản cơ sở biến động   đúng theo dự đoán của nhà đầu tư.

– Đòn bẩy tài chính giúp tăng tỷ lệ lợi nhuận

– Phòng ngừa rủi ro tốt

Phòng ngừa và ngăn chặn các rủi ro về tài chính có thể xảy ra như: sự thay đổi về giá và tỷ giá của cổ phiếu, v.v nhằm mục đích đầu cơ. – Nhà đầu tư không cần phải thực sự nắm giữ tài sản.

– Chi phí giao dịch thấp 

– Thích hợp cho đầu tư ngắn hạn

– Tính thanh khoản cao

– Đòn bẩy tài chính giúp tăng khối lượng giao dịch lên gấp nhiều lần

– Giao dịch trên chứng khoán phái sinh quốc tế

– Có thể kiếm lời ngay cả khi thị trường đi xuống

– Giao dịch diễn ra liên tục

Nhược điểm – Tính thanh khoản kém

–  Khó khăn trong việc chuyển nhượng vị trí của một bên bất kì trước ngày đáo hạn hợp đồng.

– Rủi ro khi có một bên không đủ khả năng thực hiện hợp đồng thường xuất hiện

-Rủi ro đến từ hiệu ứng của đòn bẩy

-Yêu cầu nhà đầu tư ký quỹ bổ sung nếu trong trường hợp số tiền trong tài khoản ký quỹ thấp hơn hoặc bằng mức ký quỹ duy trì

Bên mua phải trả phí quyền mua cho bên bán. Phí này được trả khi bên mua mua quyền chọn và bên bán sẽ nhận được phí ngay cả khi bên mua không thực hiện quyền chọn của mình. – Khi tỷ giá hiện tại diễn biến ngược với mong muốn của một trong hai bên, khiến một bên không có được dòng tiền đúng như yêu cầu bằng đồng tiền đã tham gia vào hợp đồng hoán đổi tại ngày thanh  toán tiền lãi và tiền gốc thì bên đó sẽ phải mua bù vào số lượng ngoại tệ tương ứng với tỷ giá hiện tại để thực hiện đúng với các cam kết của hợp đồng. – Tỷ lệ đòn bẩy cao tăng tỷ suất lợi nhuận đồng nghĩa với tính rủi ro cao

– Không thực sự phù hợp với đầu tư dài hạn

3. Hướng dẫn cách chơi chứng khoán phái sinh

3. 1 Các bước tham giao dịch chứng khoán phái sinh

Tài khoản đầu tư phái sinh khác với tài khoản đầu tư cổ phiếu, theo quy định bạn cần có tài khoản chứng khoán cơ sở thì mới có thể mở tài khoản phái sinh.

  • Nếu chưa có tài khoản cơ sở, bạn hãy đăng ký mở đồng thời cả tài khoản chứng khoán cơ sở và chứng khoán phái sinh
  • Nếu đã có tài khoản cơ sở, bạn chỉ cần đăng ký mở bổ sung tài khoản phái sinh

Bước 1: Mở tài khoản chứng khoán phái sinh

Đây là bước cơ bản mà bất kỳ nhà đầu tư nào khi tham gia vào thị trường chứng khoán phái sinh đều phải làm trước khi bắt đầu giao dịch. Việc mở tài khoản tại các sàn giao dịch có thể thực hiện bằng cách thủ công hoặc online.

Bước 2: Nộp tiền ký quỹ ban đầu

Để kích hoạt tài khoản và có thực hiện các giao dịch tại sàn thì nhà đầu tư cần phải nộp tiền ký quỹ ban đầu với mức ký quỹ theo quy định, số tiền này dùng để đảm bảo rằng các giao dịch của nhà đầu tư sẽ được thực hiện. Thông thường tỷ lệ ký quỹ sẽ là từ 15% đến 20%.

Nếu giao dịch ký quỹ với hợp đồng chênh lệch (CFDs), bạn có thể dùng tỷ lệ đòn bẩy để khuếch đại khối lượng giao dịch với vốn đầu tư thấp. Tuy nhiên, hình thức này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu bạn là trader mới, hãy tìm hiểu về rủi ro liên quan trước khi tham gia vào thị trường chứng khoán phái sinh và thận trọng trong việc sử dụng mức đòn bẩy quá cao khi bạn chưa đủ kinh nghiệm giao dịch.

Bước 3: Giao dịch phái sinh: Đặt lệnh mua/bán

Sau khi đã hoàn tất ba bước trên thì việc cuối cùng của nhà đầu tư chỉ còn lại là giao dịch.

Bước 4: Thanh toán bù trừ

Bạn phải thanh toán toàn bộ lãi lỗ phát sinh theo hợp đồng hàng ngày. Lãi hay lỗ được tính toán dựa theo giá giao dịch đóng cửa của hợp đồng tương lai. Khi đến ngày đáo hạn, lãi/lỗ sẽ được tính toàn dựa trên giá đóng cửa của các chỉ số tại ngày đáo hạn của hợp đồng tương lai đó.

Bước 5: Theo dõi các loại tỷ lệ

Nếu tài khoản có số dư ký quỹ dưới mức quy định, bạn sẽ bị gọi ký quỹ (margin call) từ công ty chứng khoán, yêu cầu bổ sung vào tài khoản. Ngược lại nếu giá trị ký quỹ vượt qua giá trị ký quỹ yêu cầu, bạn có thể rút bớt.

3.2 Chơi chứng khoán phái sinh tại Việt Nam

3.2.1 Sản phẩm CKPS đã được niêm yết và giao dịch trên thị trường CKPS Việt Nam

Thị trường chứng khoán phái sinh là một thị trường còn khá mới lạ đối với các nhà đầu tư tại Việt Nam. Tính đến tháng 10/2018, ở thị trường Việt Nam mới chỉ có sản phẩm triển khai Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 là được chuẩn hoá thành sản phẩm. 

Sau đây là thông số HĐTL chỉ số VN30 

Tài sản cơ sở Chỉ số VN30
Mã HĐ VN30F1807, VN30F1808, VN30F1809, VN30F1812
Hệ số nhân 100.000 đồng
Quy mô HĐ 100.000 đồng * điểm chỉ số cơ sở
Tháng đáo hạn Tháng hiện tại, tháng tiếp theo, 2 tháng cuối quý gần nhất
Thời gian giao dịch Phiên ATO: 8h45-9h
Phiên liên tục sáng: 9h-11h30
Phiên liên tục chiều: 13h-14h30
Phiên ATC: 14h30-14h45
Biên độ giao động giá +/- 7%
Bước giá 0.1 điểm ~ 10.000 đồng
1 điểm ~ 100.000 đồng

Là chỉ số giá của 30 công ty niêm yết trên HOSE có giá trị vốn hoá và thanh khoản hàng đầu, đáp ứng các tiêu chí sàng lọc.

 Tiêu chuẩn để cổ phiếu được lựa chọn vào rổ VN30:

  •  Điều kiện tham gia chỉ số: đủ thời gian niêm yết tối thiểu & không thuộc diện vi phạm, không bị tạm ngưng giao dịch trong vòng 3 tháng tính tới thời điểm xem
    xét.
  • Vốn hóa: Top 50 cổ phiếu có giá trị vốn hóa trung bình cao nhất theo ngày trong 6 tháng chưa tính đến free-float
  • Tỷ lệ free float: Các cổ phiếu có tỷ lệ free float dưới 5% sẽ bị loại
  • Thanh khoản: Sàng lọc dựa trên giá trị giao dịch bình quân hàng ngày

Ưu điểm của giao dịch HĐTL chỉ số VN30

  • Không phải chờ T3 như thị trường chứng khoán cơ sở
  • Cho phép giao dịch mua/bán trong ngày, ghi nhận lợi nhuận ngay lập tức
  • Có thể giao dịch quay vòng hợp đồng nhiều lần trong ngày
  • Vẫn có cơ hội sinh lời khi thị trường giảm điểm
  • Đòn bẩy cao mà không mất phí vay Margin
  • Giao dịch công khai minh bạch khi dựa trên chỉ số VN30

3.2.2 Sản phẩm đang triển khai – HĐTL trên chỉ số HNX30 và HĐTL trên trái phiếu chính phủ

HĐTL trái phiếu chính phủ (TPCP) là loại hợp đồng tương lai có tài sản cơ sở là một trái phiếu chính phủ. Tương tự như các loại hợp đồng tương lai khác, hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ là công cụ được giao dịch trên một sở giao dịch tập trung với những điều khoản chuẩn hóa. Các yếu tố chuẩn hóa đó về cơ bản được nêu chi tiết trong bản mô tả đặc tính của hợp đồng.

3.3 Đầu tư chứng khoán phái sinh quốc tế- Giao dịch hợp đồng chênh lệch (CFD) 

CFD là một dạng chứng khoán phái sinh cho phép các nhà giao dịch tìm kiếm lợi nhuận từ sự biến động của các tài sản khác nhau. Với ưu điểm linh hoạt hơn và dễ tiếp cận, CFD cung cấp một số lợi thế hơn so với lúc trực tiếp giao dịch tài sản cụ thể. CFD ra đời với mục đích chính là hưởng phần lợi nhuận chênh lệch, do đó sẽ không thể có được lợi nhuận khi thị trường đi ngang. CFD không có ngày đáo hạn, do đó CFD sẽ không bị phân rã giá trị theo thời gian. 

Hợp đồng CFD có thể được phái sinh dựa trên rất nhiều tài sản khác nhau, trong đó có ngoại tệ và CFD dựa trên tài sản ngoại tệ chính là Forex. CFD cho những tài sản khác ngoài Forex như: trái phiếu, cổ phiếu, chỉ số chứng khoán, ETF, bất động sản, cà phê, ca cao, ngũ cốc, vàng, bạc, kim loại khác, v.v.

Tuy nhiên, hoạt động đầu tư chứng khoán phái sinh quốc tế thông qua CFD bị hạn chế bởi rủi ro pháp lý, do quy định hiện hành chưa cho phép cá nhân chuyển tiền ra nước ngoài vì mục đích đầu tư tài chính. Hầu hết nhà đầu tư giao dịch CFD thông qua sàn, nên lựa chọn sàn uy tín là yếu tố tiên quyết để đảm bảo lợi ích cho mình tránh được những kiện tụng tranh chấp.

4. Kinh nghiệm chơi chứng khoán phái sinh

4.1 Lựa chọn chiến lược đầu tư phái sinh: Swing Trading

Đối với chiến lược này, các điểm có khả năng đảo chiều xu hướng được xem là những cơ hội giao dịch tốt. Trước khi giao dịch, bạn cần quan tâm đến bối cảnh thị trường có đang ở vị thế thuận lợi hay không – vị thế tiềm năng nhất là 3:1 thì nhà đầu tư cân nhắc mở vị thế và ưu tiên nắm giữ lệnh từ vài phiên đến 1 tuần.
Trong những giai đoạn thị trường không có xu hướng thì bạn nên chuyển sang chiến lược trong ngày để tận dụng những biến động nhỏ.

4.2 Nhận định thị trường đa chiều

Trước khi quyết định giao dịch nhà đầu tư cần nhận định thị trường ở các góc độ khác nhau từ vi mô đến vĩ mô để xây dựng kịch bản với xác suất đúng cao hơn với cách tiếp cận từ dưới lên trên (Bottom-Up).

Góc nhìn kỹ thuật – có cơ hội giao dịch hay không ? nhằm mục đích lọc ra các tín hiệu giao dịch có thể khả thi trong những phiên tới bao gồm chiến lược trong ngày và giao dịch theo xu hướng tùy vào thói quen giao dịch của nhà đầu tư.

Góc nhìn tâm lý thị trường – Theo dõi công cụ Thống kê xác suất đầu tư ngắn hạn hỗ trợ đo lường mức độ biên độ cung cầu, cho thấy tâm lý dòng tiền đang tỏ ra bi quan hay lạc quan và bên mua hay bên bán đang chủ động ở thị trường.

  • Nếu đường cầu lớn hơn đường cung thì trạng thái Long trên thị trường phái sinh sẽ được ủng hộ.
  • Ngược lại, nếu đường cung lớn hơn đường cầu thì trạng thái Short sẽ có xác suất thành công cao hơn.

Việc phân tích kỹ lưỡng, đưa ra các kịch bản của giá trong tương lai là điều rất quan trọng. Đây là bí quyết cốt lõi trong giao dịch tài chính nói chung và phái sinh nói riêng.

Kết luận

Mặc dù cũng có những tác động nhất định đến TTCK cơ sở, nhưng chứng khoán phái sinh nên được hiểu là đem đến cơ hội thay vì rủi ro. Khi có sàn chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư có thêm một kênh để đầu tư mới, bên cạnh kênh đầu tư hiện hữu là chứng khoán cơ sở. Do vậy, việc nhà đầu tư chuyển một phần dòng tiền sang kênh đầu tư mới là điều dễ hiểu. 

Chứng khoán phái sinh với nhiều ưu điểm vượt trội so với cổ phiếu, trái phiếu nhưng cũng tiềm ẩn mức rủi ro cao hơn. Theo các chuyên gia, trong các thương vụ lướt sóng trên TTCK phái sinh, tổng lãi – lỗ là bằng không, có người được thì sẽ có người mất, tiền từ túi nhà đầu tư này chuyển sang túi nhà đầu tư khác.

Người mất đó là những nhà đầu tư còn thiếu kinh nghiệm nhưng mong muốn có lợi nhuận nhanh, mua bán liên tục trong phiên, dẫn đến thua lỗ. Vì vậy, hy vọng bài viết sẽ hữu ích cho bạn hiểu về cách chơi chứng khoán phái sinh và tìm ra phương pháp giao dịch hiệu quả với lợi nhuận hấp dẫn.

Tổng hợp bởi Vnreabtes

Theo thebusinessprofessor, investopedia

 

Được viết bởi: Hòa Ninh
Risk Disclaimer: Bài viết thể hiện quan điểm và góc nhìn của cá nhân tác giả, chỉ có giá trị tham khảo về mặt thông tin, kiến thức và không có giá trị pháp lý về khuyến nghị đầu tư hay thay thế cho việc tư vấn tài chính nào tương đương. Bài viết không đảm bảo bất kỳ khoản lợi nhuận nào hay giảm thiểu rủi ro đầu tư nào cho chính độc giả. VnRebates không chịu trách nhiệm hay liên quan đến khoản đầu tư của độc giả khi sử dụng thông tin từ bài viết này. Bản quyền thuộc về đóng góp của tác giả.


Giúp chúng tôi đánh giá nội dung của bài viết
Broker
Rebates/lot